پژوهشی برای حفظ میراث فرهنگی
خورشید تمنای نور دارد از «ضریح آفتابت»
درنگی در موزه هدایای مقام معظم رهبری
 

نمایشگاه «روایت گوهرشاد»

1395/4/23 چهارشنبه
  یکی از شاخص ترین و ارزشمندترین ابنیه تاریخی که در اماکن متبرکه حرم مطهر رضوی قرار دارد، مسجد گوهرشاد است. بنایی شکوهمند که بیش از 6 قرن عمر دارد و بانی آن زنی فعال در عرصه اجتماعی است و توسط معماران بزرگ دوره تیموری قوام الدین شیرازی و غیاث الدین شیرازی ساخته شده است. در طول این مدت، مسجد حوادثی بسیار در خود دیده است که یکی از مهم ترین آنها، واقعه سرکوب مردم مشهد در دوره رضا خان میرپنج است.
در 21 تیر 1314 قیام مردم مشهد در اعتراض به سیاست‌های ضد اسلامی رضاخان در صحن مسجد گوهرشاد سرکوب شد. این قیام زمانی شکل گرفت که رضاخان دین‌ستیزی را به اوج خود رسانده و درصدد بود تا سنت‌های مذهبی و قوانین اسلامی را محو و نابود کند و فرهنگ غربی را به جای آن بنشاند.
رضاخان در پیگیری این سیاست دستور داده بود تا حجاب از سر زنان مسلمان برگیرند، مردان کلاه غربی به سر کنند، روحانیون لباس روحانیت را از تن بیرون کنند و...
در واکنش به این سیاست، روحانیون و مردم مسلمان در هر نقطه‌ای به مخالفت برخاستند ولی در این ماجرا مشهد پیشقدم‌ شد و قیام شکوهمندی در دل تاریخ به ثبت رسید.
علما و روحانیون مشهد طی جلساتی پنهانی تصمیم گرفتند با این حرکت رضاخان مقابله کنند و او را از این کار بازدارند. در یکی از این جلسات پیشنهاد شد آیت الله حاج آقا حسین قمی به تهران برود و در مرحله اول با رضاخان مذاکره نماید تا شاید بتواند او را از اجرای تصمیماتش باز دارد. وقتی آیت الله قمی به تهران آمد، بلافاصله از سوی حکومت دستگیر و ممنوع‌الملاقات شد. سایر روحانیون نیز در مساجد و مجالس‌، به آگاه کردن مردم پرداختند. مسجد گوهرشاد که مسجد جامع شهر مشهد محسوب می شود، از جمله مکان‌های تجمع مردم بود. اجتماعات مردم در این مسجد هر روز بیشتر می‌شد وشهر حالت عادی خود را از دست می‌داد وسخنرانان نیز به ایراد بیانات آتشین می‌پرداختند.
صبح روز جمعه 20 تیر 1314 نظامیان مستقر در مشهد برای متفرق ساختن مردم وارد عمل شدند و به روی آنان آتش گشودند و تعداد زیادی را کشتند و زخمی کردند، ولی مردم مقاومت کردند. به دنبال این حادثه مردم اطراف مشهد با بیل وداس و... به سوی مسجد حرکت کردند.
فردای آن روز جمعیت زیادتری در مسجد گوهرشاد تجمع کرده وعلیه اقدامات دولت اعتراض نمودند. سران نظامی و انتظامی مشهد این بار بنا به دستور رضاخان با تجهیزات کامل و افراد فراوان در نقاط حساس مستقر شدند و تفنگها، سلاحهای خودکار و حتی توپها را به منظور سرکوب مردم به میدان آوردند. در حوالی ظهر مأموران نظامی از هر سو به مردم هجوم آورده و در داخل مسجد به کشتار آنان پرداختند. در این واقعه تعداد بسیاری شهید، مجروح و بازداشت شدند.
کشتار مردم در این مسجد به اندازه‌ای بود که به نقل از شاهدان عینی چندکامیون جنازه از صحنه کشتار خارج کردند. یک روز پس از این فاجعه عملیات دستگیری علما و روحانیون آغاز شد و تعداد کثیری از آنان بازداشت و روانه زندان شدند.
قیام مسجد گوهرشاد برای همیشه در دفتر اقدامات سیاه سلسله پهلوی ثبت شد. گفتنی است این قیام یک سال پس از بازگشت رضاخان از سفر به ترکیه و در پی مشاهده بی بند و باری و بی حجابی زنان ترکیه توسط وی، به وقوع پیوست.
گنبد و فضای داخلی مسجد گوهرشاد نیز طی این حادثه، آسیب دید و در دوره های بعد مورد مرمت قرار گرفت. این مسجد چهارایوانه، پس از انقلاب اسلامی نیز مورد توجه قرار داشته و شبستان های آن علاوه بر این که محل برپایی نماز جماعت است، مکان اعتکاف مردم خداجوی نیز می باشد.
 
اداره پژوهش و معرفی آثار معاونت امور موزه های
سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی
-

نمایشگاه «روایت گوهرشاد»


نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
بيشتر
تعداد بازديد اين صفحه: 516
گالری تصاویر