پژوهشی برای حفظ میراث فرهنگی
خورشید تمنای نور دارد از «ضریح آفتابت»
درنگی در موزه هدایای مقام معظم رهبری
 

حفاظت و مرمت آثار فرهنگی

1394/4/20 شنبه
 
این کارگاه در سال 1375 بمنظور حفاظت و صیانت و احیاء مجموعه آثار فرهنگی و هنری موجود در موزه های آستان قدس رضوی و با در نظر گرفتن قوانین و توصیه های بین المللی حفاظت و مرمت و با اهداف ذیل تأسیس گردیده است: 
1 _ شناسایی و تهیه شناسنامه حفاظتی و مرمتی برای همه آثار 
2 _ تجهیز کارگاه به لوازم کارگاهی و آزمایشگاهی مناسب 
3 _ بکار گیری نیروی انسانی متخصص
4 _ آسیب شناسی 
5 _ فن شناسی 
6 _ حفاظت و مرمت 
7 _ کنترل شرایط محیطی «دما، نور، رطوبت» موزه ها
8 – تداوم آموزش و بالا بردن سطح دانش فنی و مهارتهای علمی کارشناسان
خوشبختانه طی چند سالی که از تأسیس این کارگاه می گذرد بخشی از آثار موجود در خزانه معاینه، آسیب شناسی و در نهایت حفاظت و مرمت گردیدند. 
این آثار شامل: تابلوهای نقاشی، انواع سکه وآثار فلزی آثار چوبی، منسوجات، آثارسفالی و غیره میباشد.
برای مرمت آثار هنری نمی توان تاریخچه مشخصی در نظر گرفت چرا که در ادوار مختلف جهت حفظ و احیای آثار با ارزش گذشتگان نیاز به مرمت و حفاظت آنها بوده است و مرمتگران با توجه به توانائی ها و سلیقه هایشان با شکلها و مصالح متفاوتی آثار را مرمت می کردند ولی در پنجاه سال اخیر قوانین تدوین یافته ای از جانب مؤسسات بین المللی مرمت منتشر شده است که مرمتگران را در حوزه خاصی محدود می کند که عبارتند از: حفظ اصالتهای فرهنگی و هنری و تاریخی و رعایت سبکهای مرمتی مورد قبول جامعه مرمتی و همچنین استفاده از مواد و مصالح مناسب. 
هر چند اصول و قوانین فوق باعث میشود مرمتگران در محدوده مشخصی عمل بکنند، با این حال خواسته سفارش دهندگان وسلیقه مرمتگران عاملی است که بسیاری از مرمتها خارج از اصول مرمتی انجام گردد زیرا برای عامه مردم و حتی مرمتگرهای بازاری، زیبا سازی یک اثر به اصالتهای تاریخی _ هنری آن ارجحیت دارد که بهمین دلیل شاهد دخل و تصرف در بعضی آثار می باشیم.
در مجموع مرمتگران با توجه به میزان شناختشان از اصول و مبانی مرمت و در دست داشتن امکانات و تجهیزات و مواد مرمتی و زمانی که به این کار اختصاص می دهند و کیفیت و شیوه کارشان مشخص می شود. 
با توجه به اینکه ما میراث دار آثار هنری ارزشمندی از گذشتگان خود هستیم لذا موظفیم که در حفظ و معرفی این آثار کوشا باشیم، بهمین جهت حفاظت و مرمت این آثار در زیر شاخه های مختلف با توجه به شرایط خاص آنها ضرورت پیدا می کند.
یکی از فعالیتهای کارگاه مرمت بخش مرمت منسوجات می باشد که که کار خود را با مرمت قطعه ای از پرده مبارکه کعبه آغاز نموده است. 
بطور کلی آثار ساخته شده از مواد ارگانیک (آلی) بیش از بقیه در معرض آسیب و تخریب قرار دارند و در میان آنها بافته ها به سبب ظرافت، انعطاف پذیری و نوع استفاده از آنها به شکلهای مختلفی سریعاً آسیب دیده و از بین می روند به همین دلیل نمونه های بسیار کمی از بافته های قدیمی و تاریخی تاکنون باقی مانده است عمده ترین و یژگی یک بافته استحکام و قابلیت انعطاف آن است. 
گرچه این ویژگی بسته به طبیعت الیاف و ساختمان بافته فرق میکند ولی با توجه به همین خصوصیات است که می توان در باره سلامت بافته ها قضاوت کرد. 
خرابی الیاف یک بافته از روی کاهش قدرت کشش و انعطاف آنها معلوم می شود. یکی از اقدامات در جهت حفظ یک بافته تقویت مواد ضعیف شده و جلو گیری از خرابی آنهاست. 
بافته های موجود متعلق به موزه آستان قدس رضوی بوده و در کارگاه مرمت اداره موزه ها مرمت گردیده ا ست. 
یکی دیگر از شاخه های حفاظت و مرمت، مربوط به تابلوهای نقاشی میباشد که در این رشته تابلوهای آسیب دیده و یا در معرض آسیب، شناسائی شده و با توجه به شرایط و ویژگیهای هر تابلو مرمت و حفاظت می کردند. 
تابلوهای مرمت شده اساتیدی چون محمد مدبر، قولر اقاسی، حسین همدانی، عباس بلوکی فر، محمد حمیدی و … در حال حاضر در بخش خزانه نگهداری می شوند.
در مرمت تابلوها معمولاً بدلیل امکان برداشت قسمتهای مرمت شده در صورت نیاز به اصلاح یا تجدید مرمت سعی میگردد تا اصل برگشت پذیری قسمتهای مذکور رعایت گردد.
در بخش حفاظت و مرمت فلزات، آثار فلزی موجود در موزه و خزانه که در معرض آسیب هستند شناسائی و اقدامات حفاظتی روی آنها انجام می شود. 
فلزات در معرض اکسیژن موجود در هوا اکسید میشوند. این اکسید شدن برای اغلب فلزات یک روند تخریبی به شمار میرود زیرا با این فرایندی که برگشت پذیری آن در حالت عادی غیر ممکن است فلز خورده شده و از بین میرود. 
بجز اکسیژن برخی از آنیونهای موجود در هوا وخاک موجبات خوردگی فلزات را فراهم میکنند. 
نمونه های این آنیونها عبارتند از: یون سولفید، کربنات و کلرید و….
درمورد اشیا قدیمی فلزی دوعمل مهم مد نظر است: 
1- اشیایی که از حفاریها بدست می آیند باید روند خوردگی در آنها تثبیت شود و جلوی ادامه خوردگی گرفته شود.
2- اشیا فلزی که در موزه ها نگهداری میشوند باید تماس این اشیا با اکسیژن «بخصوص در حضور رطوبت و دمای بالا» قطع شود. با این اهداف عمل حفاظت و مرمت اشیا فلزی انجام می پذیرد. 
بخش حفاظت و مرمت آثار چوبی : تعدادی از درهای نفیس موجود در موزه آستان قدس رضوی مرمت و حفاظت گردیده اند. همچنین دو لنگه در ورودی مربوط به مسجد هفتاد و دو تن حفاظت و مرمت شده اند.
تعدادی از ظروف بدست آمده از حفاریهای اماکن حرم مطهر مربوط به دوره تیموری نیز مرمت ودر حال حاضر در موزه نمایش داده می شوند.
در کنار فعالیتهای فوق، کارگاه مرمت پروژه های دیگری را نیز پیگیری می کند که از آن جمله می توان به پیگیری امر حفاظت از کاشیهای قدیمی و نقاشیهای دیواری مسجد هفتاد و دو تن و حمام شاه ملک و برنامه باز سازی کمبودها و کاستیهای موجود اشاره کرد.
-

مرمت و حفاظت آثار


نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
بيشتر
تعداد بازديد اين صفحه: 784
گالری تصاویر