موزه های آستان قدس رضوی در گذر زمان
«کرسی کتابت قرآن کریم» در موزه قرآن و نفایس دایر شد
نمایشگاه عکس گفت‌وگوی ادیان در موزه مرکزی افتتاح شد
 

خلاقیت هنرمندان ایرانی در بافت قالی‌های پرده‌ای

1397/11/14 يكشنبه
  حرم مطهر امام رضا(ع) از مهم‏ترین اماکن مذهبی مسلمانان به ویژه شیعیان است که همواره مورد توجه واقفان بوده است. به طوری که وقف در دوره‏های مختلف تاریخی، به‏ویژه از دوره صفویه به این سو، نقش بسزایی در تأمین نیازهای حرم مطهر و اماکن وابسته آن داشته است.
در این میان، مفروشات در کنار لوازم کاربردی دیگر، مانند وسایل روشنایی، بخش مهمی از موقوفات حرم را به خود اختصاص داده است.
قالی‌هایی از سر ارادت
از قدیم‌الایام، مشتاقان بسیاری از سر ارادت به ساحت آقا علی‌بن موسی‌الرضا‌(ع) گرانبهاترين و با ارزش‌ترين دارایی‌شان را كه فرش نفيس بوده است تقدیم این بارگاه کرده‌اند. از اين رو قالی‌های بارگاه حرم رضوی، شاهدان ارادت و محبت مردم هر روزگار در طول اعصارند. به سبب همين ارادت و خلوص نيت، بارگاه ملكوتی حرم رضوی وگنجينه فرش و منسوجات آستان قدس رضوی شاهد  قالی‌های پرده‌ای است كه درمبادی ورودی‌های حرم مطهر نصب است. این قالی‌ها از سال‌های دور مزین‌کننده خانه‌های عموم مردم و همچنين در كاخ‌ها و خانه‌های اشراف، اماكن مذهبی، تكايا، حرم امامان، امام‌زادگان و‌...بوده است كه طرح آن با توجه به موقعيت آن نقش شده است.اما قالی‌های پرده‌ای حرم حضرت رضا(ع) با نقش و نگار بديع وسحرآميز توسط هنرمندان طراح و بافنده نقش آذين شده است. قالی‌هایی که با گلزار پر نقش و نگار خود درمبادی ورودی‌های حرم مطهر، باعث می‌شوند گرما وسرما و هوای مطبوع حرم رضوی به هدر نرود.
طرحی از نقش بهشت
طرح‌های بيشتر قالی‌های پرده‌ای مورد استفاده درحرم مطهر دارای طرح‌های محرابي، محرابي گلدانی، محرابی درختی، محرابی دورنما، محرابی ترنج‌دار، محرابی سروی،محرابی قنديلی،محرابی ستون‌دار،محرابی كتيبه‌ای،محرابی گل‌بوته،محرابی هزار گل،محرابی باغی، محرابی افشان و...كه همه اين طرح‌ها نمادی از باغ بهشت است. الهام‌بخش طراحان نقش قالی در به وجود آوردن طرح محرابی محراب مساجد است كه درون محراب گاهی ساده و بدون نقش وگاهی پوشیدهازشاخ وبرگ‌های ختایی وگل‌های شاه‌عباسی وگاهی دارای درختی نظير درخت سرو و طوبي و... يا گلدانی مملو ازشاخه‌های گل به همراه حيوانات و پرندگانی نظير طاووس،آهو وگاهی قنديلی و كتيبه‌ای يا نوشته‌ای در بالای محراب طرح مي‌شود.
گنجینه‌ای از هنر اقوام
در جغرافیای فرش ایران در هر کوی و برزن و هر شهر و روستا و چادر عشایری هر جا دار قالی برپا شده است، استادان و فناوران این هنر پای آن ایستاده‌اند.در حال حاضر تعداد هفت عدد قالی پرده‌ای در این موزه در حال نمایش است که این قالی‌ها در نیمه اول قرن 14 هجری شمسی و به دست هنرمندان زبده‌ای از شهرستان‌های کرمان، اصفهان و اراک بافته شده است و این علاوه بر دیگر قالی‌های پرده‌ای است که به دست هنرمندانی از سایر نقاط کشور بافته شده و هم‌اکنون در خزانه موزه نگهداری می‌شود.دوتخته قالی پرده‌ای افشان شاه‌عباسی، بافت کرمان در ابعاد 318×257 و 265×203 سانتی‌متر با جنس تار و پودِ پنبه و پرزِ پشم که در کارگاه تولیدی محمد ارجمند کرمانی بافته شده است، از جمله این قالی‌ها است. قالی پرده‌ای گلدانی و قالی پرده‌ای ترنج‌دار نیز از دیگر قالی‌های نفیسی است که توسط این هنرمند کرمانی تولید شده است.
قالی پرده‌ای محرابی ترنج‌دار با ابعاد 345×260 سانتی متر و رج‌شمار 46گره نامتقارن در 5/6 سانتی‌متر که در اصفهان بافته وتوسط محمد میناکار اصفهانی به آستان قدس رضوی اهدا شده است، از دیگر نمونه‌های نفیس در حال نمایش است. حاج علی علیخانی نیز از دیگر واقفانی است که قالی پرده‌ای محرابی قندیلی، بافت مشک‌آباد شهرستان اراک را به حرم مطهر رضوی اهدا کرده است.همچنین قالی پرده‌ای محرابی قندیلی بافت کرمان در ابعاد 300×190سانتی‌متر از دیگر شاهکارهای در حال نمایش است. این قالی که تاریخ بافت آن 1327 هجری شمسی است، به دست محمد هنرمند کرمانی وقف حرم مطهر رضوی شده است.در قسمت‌های مختلف این قالی ابیاتی در ارتباط با امام هشتم(ع)، برخی از القاب این امام همام و همچنین نام واقف و طراح آن بافته شده که تنوع رنگ‌ها در طرح و نحوه چیدمان اشعار در آن بسیار چشم‌نواز است.
انواع قالی‌های پرده‌ای
لازم به ذکر است، قالی پرده‌ای نوعی قالی است که اغلب در گذشته، به عنوان پرده در ورودیِ اماکن مذهبی، کاخ‌ها و منازل آویزان می‌شده که علاوه بر حفاظ، زینت‌بخش مکان مورد استفاده نیز بوده است. این قالی‌ها به صورت ساده، شکاف‌دار، یک‌رو و دو رو است و از نظر طرح و اندازه به شکل‌های مختلفی مطابق با محل استفاده‌شان تولید می‌شوند. گفتنی است موزه تخصصی فرش آستان قدس رضوی واقع در صحن کوثر حرم مطهر، دارای سه طبقه فضای نمایشی و یک طبقه فضای کارگاهی در زیربنایی به مساحت 6 هزار و 647 متر مربع است که یکی از بزرگترین موزه‌های تخصصی فرش جهان به شمار می‌رود. در این موزه، قالی ‌و قالی‌چه‌های کم‌نظیری از دوره صفویه تا حال حاضر که از نفیس‌ترین شاهکارهای هنری هستند درمعرض دید علاقه‌‌مندان قرار گرفته است.

گزارشگر: فاطمه باغشاهی
-

خلاقیت هنرمندان ایرانی در بافت قالی‌های پرده‌ای


نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
بيشتر
تعداد بازديد اين صفحه: 9
گالری تصاویر