خورشید تمنای نور دارد از «ضریح آفتابت»
درنگی در موزه هدایای مقام معظم رهبری
سفری کوتاه به موزه تاریخ حرم رضوی
 

خورشید تمنای نور دارد از «ضریح آفتابت»

1397/8/15 سه‌شنبه
  نگاهی به 5 ضریح که طی 5 قرن بر مرقد مطهر حضرت رضا علیه‎السلام نصب شده‌اند
فرقی نمی‌کند که اهل کجا باشی. رنگ پوستت و نژادت و حتی جنسیتت هرچه که باشد، تفاوتی ندارد. فقط مهم این است که دلت به قدر ذره‌ای رنگ جلای عاشقی خورده باشد و نور ارادتی از جنس خورشید هشتم بر وجودت تابیده باشد. همین عشق تو را می‌کشاند به اینجا.
اما وقتی هم که به این شهر و حتی به ورودی‌های این حرم می‌رسی، دلت آرام نمی‌گیرد. انگار هر چه به سرمنشاء این فیض عظیم نزدیک‌تر می‌شوی، گام‌هایت برای رسیدن و دست‌هایت برای گره خوردن به مشبک‌ها بی‌تاب‌تر می‌شوند.
اینجا فرقی نمی‌کند که از کجا آمده باشی.
برای همه آنها که زائر شده‌اند، همه راه‌ها ختم می‌شود به روضه‌ای منوره. به آنجا که تمام ارادتمندان پروانه‌وار به دورش حلقه زده‌اند و استجابت خواسته‌هایشان را در لحظه‌ای تمسک به مشبک‌ها و قطره‌ای اشک و دل‌گویه‌ای با آقا جست و جو می‌کنند.
اینجا ضریح، مرکز ثقل دلدادگی است و مقصود راه تمام زائران ... 
این روزها آنها که به زیارت آقا مشرف می‌شوند و از دریچه مشبک‌های این ضریح مقدس، به آستان حضرتش دل می‌بنند، دست و دل بر ضریحی گره می‌زنند که پنجمین ضریح مطهر حضرت رضا(ع) به حساب می‌آید و درست 17 سال قبل در شانزدهمین روز اسفند سال 1379 مصادف با عید سعید قربان و با حضور رهبر معظم انقلاب (مدظله‎العالی) به روی عاشقان و ارادتمندان به ساحت علی ابن موسی الرضا(ع) آغوش گشود .به مناسبت فرا رسیدن ایام شهادت حضرت رضا (ع) ، نگاهی داریم به 5 ضریحی که طی 5 سده اخیر بر مرقد مطهر حضرت رضا(ع) نصب شده است.
ضریح
ضريح، محفظه‌ای مشبك از جنس چوب يا فلزات قيمتي است كه بر مرقد ائمه اطهار علیهم‎السلام يا بزرگان دين نصب می‌گردد. تا کنون پنج ضریح بر روی مضجع مطهر حضرت رضا(ع) نصب شده است:
از صفویه
کتیبه‌های طلای مشبک مربوط به اولین ضریح امـام رضـا (ع). کتیبه اول مشتمل بر سوره انسان، به خـط ثلث دارای تزئینات نقوش اسلیمی که به‌صورت نواری از ضلع جنوبی ضریح مطهر شروع و در ضلع شرقی آن تمام می‌شده است. کتیبه دوم به شکل مستطیل با تاریخ نصب ضریح مطهر است. بنابر اطلاع منابع تاریخی اولین ضريح، یا محجرمشبک در سال 949ق ساخته و در زمان شاه طهماسب صفوی به سال 957 ق با پوششي از صفحات طلا و نقره آراسته و نصب شده است.  اين ضريح در سال 1311ش، همزمان با تعويض صندوق مطهر به‌دلیل فرسودگى چوب‌هاي پايه‏ آن برداشته و قطعات طلا و نقره ضریح، ابتدا به خزانه و سپس به موزه آستان قدس رضوی منتقل شد که در حال حاضر در موزه تاریخ حرم رضوی آستان قدس رضوی در معرض دید عموم قرار دارد.

یک ضریح، یک قرن
ضریح دوم معروف به ضریح فولادی، از جنس فولاد جوهری، به طول 4 متر و 38 س.م. و عرض 2 متر و 92 س.م. و ارتفاع 2 متر است که در دوره صفویه بر مرقد مطهر امام رضا(ع) نصب شده و در زمان حکومت فتحعلی شاه قاجار به سال 1238ق، طلاکاری و نقره‌کاری شده است. در طرف پايين‌پاى مبارك، درِ مرصع تقديمى فتحعلى شاه قاجار نصب شده است. دور تا دور قسمت فوقاني ضريح با ترنج‌های قلمداني‌شکل، مكتوب به آیة‌الكرسي تزيين شده است و در زيرآن، ترنج‌هاي فولادي طلاكوب مزين به «اسماءالله، «يا محمد» و «يا علی» مشاهده می‌شود. این ضریح تا سال 1338 بر مضجع مطهر نصب بوده است و در سال 1378 به موزه آستان قدس رضوی منتقل شد. 

ضریح نگین نشان
ضريح فولادى مرصع، معروف به جواهر‌نشان است كه در سال 1160ق توسط شاهرخ‌میرزا؛ نوه نادر شاه افشار وقف مرقد امام رضا (ع) شده است. اين ضريح که بالغ بر 2 هزار قبه مزین به یاقوت و زمرد بدنه آن را زینت داده است در ابتدا بدون سقف بود، اما در زمان توليت ميرزا سعيدخان شبكه و پوششي طلايي روي آن قرار گرفت. ضريح سوم تا سال 1379 روی مضجع مطهر نصب بوده است و ضریح‌های دوم و چهارم تا قبل از تعویض بر روی آن قرار داشت. در اين سال و هنگام نصب ضریح پنجم، محل آن تغيير کرد و با توجه به کتیبه وقف نصب آن، به سرداب مطهر امام رضا عليه‌السلام منتقل شد.

ضریح شیر و شکر    
چهارمين ضريح، ضريح طلا و نقره (ملمع) و معروف به شير و شكر، در سال 1338ش بر مضجع مطهر نصب گرديده است. این ضریح که 4 متر و پنج س.م.طول، 3 متر و شش س.م. عرض و 3 متر و سی س.م.ارتفاع دارد، زير نظر مرحوم سید ابوالحسن حافظیان و توسط استاد حاج محمدتقي ذوفن اصفهاني و تعدادی هنرمند و استادکار و قلمزن اصفهانی، طراحی و ساخته شده و دارای 14 طاق هلالی به نام 14 معصوم (علیهم‎السلام) است. دور تا دور لبه ضريح و بر روی صفحاتي از طلا، سوره مباركه ياسين به خط ثلث و به قلم مرحوم استاد حبیب‌الله فضائلي و بالای ضريح درون 44 عدد گلدان ملمع؛ اسماءالله به خط ثلث و قلم حاج شيخ احمد زنجاني معصومي نوشته شده است. پوشش شیروانی ضریح دارای صفحاتی از جنس نقره ملمع به طلا است. بر قسمت داخلي سقف ضريح، سوره نور به خط ثلث و به قلم مرحوم محمد رضوان به همراه تزیينات لاكي روغني نوشته شده است. اين ضريح تا سال 1379 بر مرقد مطهر نصب بود و در سال 1385 به موزه آستان قدس رضوی انتقال یافت. 

ضریح آفتاب
پس از گذشت 42 سال از عمر ضریح چهارم، به علت فرسوده شدن و ساییدگی شبکه‌های اطراف و روکش‌‌های نقره و طلایی ضریح و سست شدن ارکان آن، ساخت و نصب پنجمین ضریح ضروری به نظر رسید.
پنجمین ضریح مطهر امام رضا (ع)، معروف به سيمين و زرين است که در حدود 12 تن وزن دارد. طول آن، 4 متر و 78 س.م.، عرض آن، 3 متر و 73 س.م. و ارتفاع آن، 3 متر و 96 س.م. است. عمليات ساخت این ضریح از سال 1372 آغاز و در سال 1379 به اتمام رسيد. طراح ضريح، استاد محمود فرشچيان است و كار ساخت، قلم‌زني و زرگري آن تحت نظر ايشان و توسط استاد خدادادزاده اصفهاني انجام شده است. داخل ضریح نيز توسط هنرمندان برجسته شيرازي، اساتيد: روزي‌طلب، صفري و كشتي‌آرای شیرازی خاتم‌کاری گرديده است. خوشنويس اين ضريح، استاد محمد موحد می‌باشد. در چهار ضلع آن، چهارده قوس محرابی وجود دارد كه به کلمه «الله» ختم می‌شوند. دو سوره مبارکه «دهر» و «یس» به‌صورت کتیبه دور تا دور ضریح نوشته شده است. از امتیازات ضریح پنجم یک‌پارچه بودن آن است. در تمامی نقوش و گل‌برگ‌ها مفاهیم فرهنگ اسلامی متجلی است. تأکید بر اسلامی و ایرانی ‌بودن تمامی عناصر و اجزا از ویژگی‌های ضریح پنجم به‌شمار می‌رود. استفاده از اعداد پنج و هشت در ساختار ضریح، یادآور خمسه طیبه و رتبه شامخ هشتمین امام معصوم (علیه‎السلام) است.
-

خورشید تمنای نور دارد از «ضریح آفتابت»


نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
بيشتر
تعداد بازديد اين صفحه: 83
گالری تصاویر