دریایی در دل موزه ها
روایتگری آثار موزه از رستاخیز محرم
آثار هنر عاشورایی در موزه های آستان قدس رضوی معرفی شد
 

موزه‌های آستان قدس رضوی پس از انقلاب اسلامی

1396/11/18 چهارشنبه
  با استقرار نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران تحولات فرهنگی عظیمی در آستان قدس رضوی ایجاد شد و این نهاد با رویکرد توسعه امور فرهنگی و با هدف تکریم واقفان گنجینه‏های تخصصی به مجموعه افزود. نمایش آثار در این گنجینه‏ها موجب گسترش سنت حسنه وقف و اهدای اشیای بسیاری توسط زائران و مجموعه‏داران با اخلاص، در سال‏های اخیر به آستان قدس رضوی، و در نتیجه توسعة موزه‏ها شد. در حال حاضر موزه‏های آستان قدس رضوی در چهار ساختمان قرار دارند و اشیای به نمایش درآمده در آن‏ها شامل آثار تاریخی حرم مطهر و میراث آستان قدس رضوی، اشیای وقف و اهدا شده، همچنین اشیای خریداری شده برای تکمیل مجموعه‏ها می‏باشد. سه ساختمان موزه در مجموعه اماکن متبرک رضوی، داخل صحن کوثر و ساختمان موزه مردم شناسی در کنار حرم مطهر رضوی قرار دارند.
کتابخانه تخصصی هنر و موزه‎داری
ابتدا كتاب‎هاي اين كتابخانه به صورت موردي توسط كارشناسان موزه‎ها خريداري مي‎شد، اما با گذشت زمان و استقبال مراجعه کنندگان و موزه‎داران، درسال 1376 در حوزه هاي هنر، تاریخ، باستان‎شناسي، معماري، موزه‎داري، مرمت و هنرهاي ملي توسعه یافت و در سال 1382 كتابخانه تخصصي رسما در چارت سازماني قرار گرفت. در حال حاضر این کتابخانه بیش از 12000 جلد کتاب تخصصی و نشریه دارد و همه روزه در خدمت اساتید، کارشناسان، محققان و دانشجویان است.  
بازگشایی موزه آستان قدس رضوی
پس از انقلاب اسلامی، موزه آستان قدس رضوی که عملیات ساخت آن در سال 1356 به اتمام رسیده بود و به علت برخی نواقص، 2 ساعت در روز باز بود، به طور رسمی بازگشایی شد و بازدیدکنندگان می‎توانستند صبح و عصر از آثار موزه‎ای بازدید به‎عمل آورند. این موزه حدود 1300 متر مربع مساحت داشت.
توسعه فضای نمایشی
اکنون موزه‎های آستان قدس رضوی در چهار ساختمان، دارای 16 گنجینه تخصصی و هجده هزار متر مربع فضای نمایشی است.
1. موزه قرآن و نفائس
با توجه به جمال ذات الهی و رسوخ هنر در تمامی مراحل تاریخ بشری موضوع کتابت قرآن علاوه بر نشر این مصحف شریف جنبه زیبایی شناسانه دارد  از این رو در تمامی موزه های جهان که آثاری از هنرهای اسلامی وجود دارد به‌طور قطع نمونه‌هایی از قرآن های نفیس وجود دارد که محصول اراده و هنر کاتبان و هنرمندان این سرزمین بوده است، از این رو آستان قدس رضوی با توجه به رسالت فرهنگی خود، اولین موزه قرآن جهان را با ماهیت دینی و هنری در 22 بهمن 1364 در ساختمانی به مساحت 800 متربع بنا نهاد. در حال حاضر این موزه دارای سه گنجینه است که در آن علاوه بر مجموعه‏ای از قرآن‏های خطی ارزشمند با قدمت تاریخی از قرون اولیه اسلامی تا قرن 13ق، مجموعه‏ای از مرقعات قرآنی  از دوره صفوی تا عصر حاضر و نفائس دیگری را در خود جای داده است. اکنون این موزه با 1000 متر فضای نمایشی مسقف، تعداد 197 قرآن و نفایس را به نمایش گذاشته است.
2. گنجینه‎های تمبر و اسکناس
این دو گنجینه در 21 بهمن 1369 در طبقه منهای یک موزه مرکزی افتتاح گرديد. گنجینه تمبر و تاریخچه پستی با دارا بودن بیش از 800 هزار قطعه انواع تمبر و دیگر اقلام پُستی با فضای نمایشی 300 متر مربع، بیش از 3000 قطعه تمبر و اقلام پستی از ایران و 240 کشور جهان از مجموعه هداياي تقديمی به آستان مقدس حضرت رضا (ع) را به نمایش گذاشته است. در گنجینه اسکناس نیز از میان بیش از 23000 قطعه اسکناس اهدایی، تعداد 492 برگ از اسکناس های مربوط به ایران و 80 کشور جهان به نمایش گذاشته شده است.
3. موزه هدایای مقام معظم رهبری 
در22 بهمن سال 1373 موزه هدایای مقام معظم رهبری در طبقه همکف ساختمان موزه قرآن و نفایس افتتاح شد. اشیای به نمایش درآمده در این موزه عبارت‌اند از: تابلوهای خط و تذهیب و نقاشی، تابلو فرش، تراش روی شیشه، کتابت و حکاکی قرآن کریم روی سنگ، معرق چوب و صدف، سوزن دوزی، قلم زنی روی مس، انواع ظروف، ماکت ها، مدال‏ها، سکه و ... . اشیای اهدایی ایشان در فاصله سال‏های 1373 تا 1395 به آستان قدس رضوی اهدا شده است. در سال 1396 با هدف افزایش رضایت‎مندی زائران و مجاوران و ارائه کیفیت خدمات به صورت مفهومی و مجازی، ضمن توسعه موزه به سه تالار قرآنی، مفهومی و محتوایی، تعدادی از آثار نفیس خود را به نمایش گذاشته شده است.
4. گنجینه‎های هنرهای تجسمی، آبزیان، نجوم، ساعت، سلاح، ظروف و مدال
این هفت گنجینه در سال 1378 در طبقه اول و دوم ساختمان موزه مرکزی با 1800 مترمربع فضای نمایشی افتتاح شدند.
-    گنجینه هنرهای تجسمی اکنون تعدادی از آثار نفیس خود را در سبک‏هاي مختلف از هنرمندان برجسته ايرانی و اروپايی از جمله چهار اثر از استاد کمال الملک؛ نقاش معروف دوره قاجار در معرض دید عموم قرار داده است.
-    گنجينه آبزيان نیز شامل دو بخش نرم تنان و موجودات دريایي تاكسيدرمي شامل 297 آبزی از گونه‎هاي مختلف صدف و حلزون و نمونه‎های با ارزشی از موجودات دریایی به خصوص از خلیج فارس به نمایش گذاشته شده است.
-    گنجینه نجوم: با ظهور اسلام و ضرورت مسیر یابی، تع یین قبله و اوقات شرعی، دانشمندان مسلمان ایرانی همچون عبدالرحمن صوفی، خیام، ابوریحان بیرونی و خواجه نصیرالدین طوسی در این زمینه به تحصیل علم پرداختند و شهرت جهانی پیدا کردند. برخی از اشیای این گنجینه عبارت است از: انواع تلسكوپ، كره های سماوي و نجومي، دوربين های چشمي و اپرا، تئودوليت (سمت ياب)، سكستانت و اكتانت، كادران ، انواع مدل حركت زمين، وسايل نجوم دريايي، دستگاه مورس و زلزله نگار.
-    گنجینه ساعت مشتمل است بر ساعت‏های آفتابی و مکانیکی، شامل: ساعت آفتابی و تقویم، ساعت آفتابی استوایی و قطب‏نما، ساعت آفتابی افقی و عمودی، شاخص مثلثی و قطب‏نما، آفتابی حلقوی کوچک، آفتابی استوایی شاخص مثلثی و قطب‏نما، آفتابی شاخص مثلثی و قبله‏نمای قابل حمل و نقل عبدالائمه، آفتابی شاخص مثلثی سنگی و...
-    گنجینه سلاح یکی از گنجینه‏های جذاب و پربیننده است که تعدادی از سلاح‏هاي سرد و گرم ساخت دوران صفویه تا زمان معاصر را به نمایش گذاشته است. برخی از آنها عبارت‏است از: باروت‏دان، طپانچه، تفنگ دنگي يا چكشي، تفنگ سرپر، مجموعه دوئل، خنجر، شمشیر، کمان، سپر، کلاه‏خود، تبرزین و نیزه و...
-    گنجینه ظروف: این گنجینه شامل تعدادی ظروف سفالی، چینی، بارفتن و فلزی است. سفال‏ها مربوط به عصر آهن (1200 سال ق.م.) و دوره تاریخی (مربوط به دوره پیدایش خط) است که منابع باارزشی برای دستیابی به شیوه زندگی و حتی عقاید مردمان آن روزگار دارد. همچنین ادامه این سیر تاریخی از ظهور اسلام و سلسله های مختلف، نمونه‏هایی از ظروف چینی از قبیل آبی سفید، پنج‏رنگ و هفت‏رنگ، ظروف بارفتن و ظروف بلوری در معرض دید قرار داده شده است.
-    گنجینه مدال، در اوایل پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی با مدال های اهدایی مرحوم غلامرضا تختی در طبقه همکف موزه مرکزی شکل گرفت، در سال 1378، گنجینه مدال تخصصی تر شد اما با استقبال فراوان بازدیدکنندگان داخلی و خارجی از این گنجینه، در سال 1392، گنجینه تخصصی مدال در طبقه دوم موزه مرکزی منتقل شد و تعداد زیادی مدال، بازوبند، جام، تندیس و نشان در معرض نمایش بازدیدکنندگان قرار گرفت. اکنون اضافه شدن چندین مدال، نشان و جام از نام‏آوران عرصه علمی و ورزشی، غنای این گنجینه را دوچندان کرده است. 
5. موزه مردم شناسی (حمام مهدی قلی بیک)
در سال 1385 هم زمان با ولادت باسعادت حضرت علی بن موسی الرضا (علیه السلام)، موزه مردم شناسی آستان قدس رضوی به عنوان موزه ای تخصصی در محل حمام مهدی قلی بیک که بنایی قدیمی و مربوط به دوران صفویه است، افتتاح گردید. این حمام تا سال 1367 دایر بوده است و در سال 1378 با دستور تولیت فقید آستان قدس رضوی، عملیات مرمت آن آغاز گردید. موزه مردم شناسی دارای 2000 متر مربع مساحت و 900 مترمربع فضای نمایشی است.
6. گنجینه سکه
تا قبل از سال 1388، سکه‎ها در موزه تاریخ حرم رضوی به نمایش گذاشته شده بود، اما پس از آن مجموعه سکّه‎ها به گنجینه تمبر و اسکناس منتقل و در فضایی وسیع‎تر به نمایش گذاشته شد. در حال حاضر از مجموع بیش از 60 هزار قطعه سکه موجود در مخزن، 1069 قطعه سکه ضرب چکشی و 1005 قطعه سکه ضرب ماشینی و 156 قطعه سکه یادبود از ایران و 50 کشور جهان در معرض دید عموم قرار گرفته است. 
7. تالار آثار استاد محمود فرشچیان
در سال 1389 تالار آثار استاد محمود فرشچیان در طبقه همکف موزه قرآن و نفایس آستان قدس رضوی افتتاح شد. تکنیک نقاشي‏هاي ایشان بيشتر اكريليك روي مقواي بدون اسيد مي‏باشد. آثار به نمایش گذاشته شده در تالار آثار استاد فرشچیان که همواره مورد استقبال بازدیدکنندگان قرار می‏گیرد عبارت است از: پنجمين روز آفرينش، عصر عاشورا، پناه (يتيم‏نوازي حضرت علي (ع))، يا رب، نيايش، اولين پيام، توسل (پرتره استاد)، هدیه عشق (حضرت علی‏اصغر(ع))، ضامن آهو (2)، کوثر، رمی جمره (امتحان سخت)، پرچمدار حق (حضرت ابوالفضل(ع))، خمسه آل طيبه (مربوط به اجدادشان)، ستایش پروردگار، معراج، شام غریبان، آسمان چهارم و عرش بر زمین (گودی قتلگاه).
8. موزه تخصصی فرش
در سال 1377 اولين گنجينه فرش در محل ساختمان فعلی موزه قرآن و نفايس راه اندازي گردید، اما در آبان 1390، همزمان با عيدسعيد غديرخم، موزه جدید فرش در مجاورت موزه مرکزی افتتاح شد. موزة تخصصی فرش دارای سه طبقه به مساحت 6647 متر مربع است که یکي از بزرگ ترين موزه هاي تخصصي فرش جهان به شمار می‏رود. در اين گنجينة كم‏نظير قالي و قاليچه‏هایی با قدمت دوره صفویه تا حال حاضر كه از نفيس ترين شاهكارهاي هنري هستند در معرض ديد علاقه‏مندان قرار گرفته است.

اداره پژوهش و معرفی آثار معاونت امور موزه‎های
سازمان کتابخانه‎ها، موزه‎ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی
-

موزه‌هاي آستان قدس رضوي پس از انقلاب اسلامي


نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
بيشتر
تعداد بازديد اين صفحه: 478
گالری تصاویر