شور حسینی، شعور انقلابی
شور حسینی، شعور انقلابی
موزه های آستان قدس رضوی
clear
معرفی ضریح پنجم مضجع شریف امام رضا (ع)
معرفی ضریح پنجم مضجع شریف امام رضا (ع)
موزه های آستان قدس رضوی
clear
گُل‌گشتی در تالار آثار نفیس قرآنی موزه هدایای مقام معظم رهبری
گُل‌گشتی در تالار آثار نفیس قرآنی موزه هدایای مقام معظم رهبریمقام معظم رهبری (مدظله العالی)
موزه های آستان قدس رضوی
clear

تجلی پژوهش‌های ناب در آثاری ماندگار

1395/9/25 پنجشنبه
  موزه آستان قدس رضوی طی 60 سال گذشته با هدف به نمایش درآوردن بخشی از آثار هنری و فرهنگی سده‌های اسلامی که طی قرون متمادی بر بارگاه مطهر حضرت رضا(ع) وقف و اهداء شده است، آغاز به کار کرد، اما امروزه به عنوان یک مرکز فرهنگی بزرگ در سطح ایران و جهان اسلام مطرح است.
خوشبختانه با توسعه موزه‌ها از کارکرد نمایشی به سمت کارکردهای آموزشی و پژوهشی در این مسیر گام‌های بلندی برداشته شده است. در این میان، به همت کارشناسان اداره پژوهش و معرفی آثار معاونت امور موزه‌های آستان قدس رضوی و محققان اهل فرهنگ، بر روی این آثار کم‌نظیر تحقیق و بررسی‌های بسیار صورت گرفته است. آثاری که پژوهش بر روی آن‌ها توانسته بسیاری از ابعاد پنهان تاریخ و فرهنگ ایران اسلامی را روشن کند و دریچه جدیدی را به سوی آیندگان بگشاید.
در این مجال، به مناسبت هفته پژوهش، به بررسی پنج کتاب ارزشمند در حوزه موزه‌داری می‌پردازیم که روایت‌گر بخش کوچکی از فعالیت‌های پژوهشی معاونت امور موزه‌های آستان قدس رضوی است. آثاری که طی چند سال اخیر به همت سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی روانه بازار نشر شده است.
بازوی پژوهشی موزه
اداره پژوهش و معرفی آثار در آذر ماه 1382 به منظور گسترش زمینه‌های پژوهشی در جهت شناخت و درک بیشتر و دقیق‌تر آثار تاریخی فرهنگی در معاونت امور موزه‌های آستان قدس رضوی تشکیل شد. این اداره به عنوان بازوی پژوهشی موزه، با فراهم کردن امکانات پژوهشی و ارائه فعالیت‌های پژوهشی، آموزشی و معرفی آثار، در تقویت جنبه معنوی و فرهنگی آثار هنری گام مؤثری برمی‌دارد و همگام با دیگر سازمان‌های فرهنگی در حفظ و صیانت این آثار کوشش می‌کند.
مهم‌ترین فعالیت‌های این اداره شامل: برنامه‌ریزی و بررسی راهکارهایی برای پیشبرد اهداف موزه‌ای، مطالعه، بررسی و برنامه‌ریزی برای مفهومی کردن موزه‌ها، تولید منابع برای موزه مجازی، روایی کردن آثار، نظارت بر طرح‌ها و پروژه‌های پژوهشی، پژوهش و انتشار، حمایت از پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد و دکتری، ارائه خدمات از طریق وب‌سایت، تهیه اطلاعات تخصصی برای گنجینه‌ها، برگزاری نشست‌ها، کارگاه‌ها و دوره‌های آموزشی، مستندسازی و آرشیو اطلاعات موزه‌ای، خدمات به محققان و دانشجویان از طریق کتابخانه تخصصی هنر و موزه‌داری و... است.
یادگاری یک پژوهشگر
همواره از منابع مرجع، به عنوان ابزاری برای دستیابی به گستره پژوهش‌های سازمان‌یافته نام برده می‌شود. فهرست‌ها و کتاب‌شناسی‌های موضوعی نقش مؤثری در پاسخگویی سریع و دسترسی آسان اهل علم به منابع مطالعاتی دارد. به بیانی دیگر این منابع یاری‌گر پژوهشگران در شناسایی دیگر کتاب‌ها و منابع اطلاعاتی هستند و علاوه بر این امر، به آن‌ها می‌توان همچون کتاب‌هایی نگریست که پیشینه دانش بشری را حفظ و نگهداری می‌کنند.
مانند اثری به نام «کتابشناسی و مقاله‌نامه هنر و موزه‌داری» که در سال 1392، به کوشش حمیرا رئیسیان‌زاده منتشر شد. مجموعه‌ای با موضوعات هنر، موزه، تاریخ هنر، موزه‌داری و هنرهای موزه‌ای که در نهایت می‌تواند راهنما و مرجعی به منظور تحقیقات مرتبط در حوزه موزه باشد. این کتاب اطلاعاتی از منابع و مآخذی نظیر کتاب‌های خطی، کتاب‌های چاپی، پایان‌نامه‌ها، انتشارات دولتی (بروشورها و بولتن‌هایی به ویژه مقاله‌های مجله‌ها منتشر شده از 1309 تا 1384 شمسی) را در این حوزه در برمی‌گیرد. مرحومه رئیسیان‌زاده سال‌ها عمر خویش را صرف تحقیق کرد و چه زیباست که چنین اثری از او به یادگار مانده است.
توجه واقفان به امر پژوهش
گنجینه سکه، یکی از گنجینه‌های کم‌نظیر موزه مرکزی آستان قدس رضوی است. مکانی که در آن دایره‌های فلزی کوچک، بازدیدکنندگان را به هزارتوی تاریخ می‌برد. بیشتر آثار این گنجینه توسط ارادتمندان به ساحت مقدس حضرت علی‌بن موسی‌الرضا(ع) اهدا شده است. دریادلانی که نه تنها به ماندگاری اثر خود می‌اندیشند بلکه می‌دانند در این گنجینه روی تک‌تک آثار توسط کارشناسان خُبره، بررسی و تحقیق می‌شود. چنانکه سیدفربد مُصنف، یکی از واقفان سکه موزه حرم مطهر رضوی می‌گوید: «افزایش غنای این مجموعه، فرصت مناسبی را در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهد تا بتوانند بر روی این آثار تحقیق و مطالعه کنند». محققان برای انجام کار پژوهشی نیاز به منابع مختلف دارند.
منابعی که گاه باید از یک زبان دیگر به فارسی ترجمه شوند و اهل تحقیق را با فعالیت‌های پژوهشی کشورهای دیگر آشنا کند. به طور نمونه می‌توان به کتاب «شعارهای سکه‌های دوره اسلامی» اشاره کرد که توسط عبدالله قوچانی به فارسی ترجمه و در سال 1393منتشر شده است.
کتاب، راهگشای محققان
تعداد آثار نفیس و کم‌نظیری که در جوار بارگاه مطهر امام هشتم(ع) نگهداری می‌شوند، به حدی زیاد است که تعداد ویترین‌های موزه‌های آستان قدس رضوی برای نمایش دادن همه آن‌ها کافی نیست. این آثار معمولاً به‌طور دوره‌ای در گنجینه‌های مرتبط در معرض دید عموم گذاشته می‌شوند. از این رو، برای یک بازدیدکننده امکان بررسی همه آثار در یک زمان مشخص وجود ندارد. اما معرفی تخصصی آثار در قالب یک کتاب، می‌تواند مشکل بسیاری از علاقه‌مندان آثار بی‌بدیل این آستان مقدس را تا حدودی برطرف کند.
از سوی دیگر، در یک کتاب می‌توان به جنبه‌های مختلف یک اثر پرداخت و اطلاعات دقیق‌ و کامل‌تری به محققان این حوزه داد؛ همچون کتاب «جایگاه سفال‌های آستان قدس رضوی در سفالگری ایران». اثری شامل شش فصل که هر فصل به موضوعی خاص در ارتباط با سفال اختصاص دارد. این کتاب توسط رجبعلی لباف خانیکی تألیف و در سال 1393 منتشر شده است. در این اثر، نویسنده با مراجعه به منابع معتبر و بهره‌گیری از مطالعات میدانی، مروری بر سفالگری ایران از آغاز تا دوران معاصر داشته است.
حرکتی ارزنده
در طول تاریخ بارگاه ملکوتی حضرت شمس‌الشموس، بر اثر عواملی چون جنگ، زلزله و یا توسعه، دچار تغییر و تحولات متعددی شده است. آثار سنگی موجود در موزه آستان قدس رضوی نشانه‌ای از این اتفاقات خوشایند و ناخوشایند هستند که از دوره‌های مختلف تاریخی به یادگار مانده‌اند و حاوی اطلاعات ارزشمند تاریخی هستند. در این بین کتاب «آثار سنگی موزه آستان قدس رضوی»، مجموعه‌ای است که در آن سعی شده تا با دقت کافی تک‌تک اشیاء سنگی مورد مطالعه قرار گیرد و اطلاعات آن‌‌ها تجزیه و تحلیل شود. این کتاب توسط میثم جلالی تألیف شده و در سال 1394 به چاپ رسیده است. این اثر در نهمین جشنواره بین‌المللی انتخاب کتاب سال رضوی، توانست رتبه سوم را در بخش کتاب برتر در محور حرم و اماکن متبرکه با رویکرد علمی- پژوهشی کسب کند. جلالی می‌گوید: «در این اثر، اشیایی معرفی شده است که در دسترس همگان قرار ندارد و با محدودیت دسترسی به این اطلاعات مواجه هستند، اما به واسطه انتشار این کتاب، اطلاعات اشیای سنگی موزه آستان قدس در دسترس تمامی محققان قرار گرفته است. در واقع، در این اثر داده‌های اولیه‌ای که یک پژوهشگر نیازمند آن است، درج شده است». بنابراین انتشار کتاب‌ در حوزه آثار موزه‌‌ای را می‌توان یک حرکت ارزشمند و ضروری دانست. چرا که بسیاری از این آثار را به‌دلیل نفاست خاص‌شان نمی‌توان در دسترس همگان جهت بررسی از نزدیک قرار داد.
اشاعه سنتی حسنه
موزه‌های آستان قدس رضوی هر روزه میزبان خیل عظیم زائران داخلی و خارجی است. فرهنگ‌دوستانی که در بین آن‌ها کم نیست تعداد کسانی که از دریچه دیگری به آثار پشت ویترین‌ها می‌نگرند و در ورای نقش و نگارهای روی آثار، نکاتی را کشف می‌کنند که می‌تواند اسراری را از گذشته‌های دور روایت کند. این افراد با نگاه تیزبین یک محقق به اشیای موزه چشم می‌دوزند و برای آرام کردن ذهن پر سؤال خود سراغ کارشناسان موزه را می‌گیرند. چنانکه امروزه محققان بسیاری با این موزه‌ها تعامل و همکاری دارند. همکاری‌هایی ارزشمند که انتشار پایان‌نامه و کتاب، از جمله نتایج آن به شمار می‌رود. به‌طور نمونه می‌توان از کتاب «سکه‌های ایران پیش از اسلام در موزه مرکزی آستان قدس رضوی» نام برد. اثری که در سال 1395، توسط امین امینی، محقق یزدی گنجینه سکه این آستان مقدس نگارش یافته است. وی با اشاره به پیشرفت‌‌های روزافزون موزه‌‌های‌ آستان قدس رضوی می‌گوید: «بی‌تردید فعالیت گروه‌های متخصص در هر گنجینه آستان قدس رضوی و تهیه اطلاعات جامع‌تر از آثار، نقش چشمگیری در تخصصی‌تر شدن موزه‌‌های حرم‏‏ مطهر امام ‏‏هشتم(ع) دارد». در این اثر، نام واقفان سکه‌های بررسی شده در کتاب نیز ذکر شده است، که این امر به نوبه خود نقش اثرگذاری در اشاعه سنت وقف و غنای این گنجینه دارد. به عبارتی نشر آثار پژوهشی بر اساس اشیای اهدایی قدم مثبتی در ترویج سنت حسنه وقف است.
 
تهیه و تنظیم: اداره پژوهش و معرفی آثار معاونت امور موزه ها
گزارشگر: آرزو مستاجرحقیقی
 
-
نگاهی به پنج کتاب ارزشمند در حوزه موزه‌های آستان قدس رضوی

نگاهی به پنج کتاب ارزشمند در حوزه موزه‌های آستان قدس رضوی


نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
بيشتر
تعداد بازديد اين صفحه: 183
 
گزارش تصویری
مجموعه عکس های تاریخی ضریح های مطهر رضویمجموعه عکس های تاریخی ضریح های مطهر رضوی
دهه کرامت و نمایش برخی عکس های تاریخی حرم مطهر رضوی در موزه آستان قدی رضویدهه کرامت و نمایش برخی عکس های تاریخی حرم مطهر رضوی در موزه آستان قدی رضوی
رونمایی از طرح توسعه گنجینه هدایای مقام معظم رهبری باحضور قائم مقام تولیت آستان قدس رضویرونمایی از طرح توسعه گنجینه هدایای مقام معظم رهبری باحضور قائم مقام تولیت آستان قدس رضوی
آرشیو